Baldi e Napoleon, un jorn

 

La scena si passa a Bendejun. Li personatges son Garibaldi o Baldi , Fina e Berto lo maselier. Li personatges de listria purtan tots destranoms. Era d'usana de donar destranoms d'mes celebre en lo vilatge.

 

Un d'aquei jorns magnifics dont mai que mai la vida tira drech, Fina, marri[1] redrs, un chcol chautron mas buna coinira, la miu garda norricira, fai la siu bugaa[2] de faudil a pitco[3] coma cad'an pauc a lentorn de Pascas. Per li trces de vul que Berto lo bochier talhava tant bel que sigue, anaviam totals doi a pita al Moran. Fina fai siua l'usana den coinar un cup per an doas o tres lescai, sonaas finda elai  lescai a pitco [4], per onorar aquel jorn de prevenda netiaira. E si pareisse... que son milhorai que las autrai lescai naturai.

Ce quera bel aquel jorn era rn la promessa d'un past pontilhs, pas de mai la passejaa desp maijon dont s'escntra tot plen de monde en camin o dal bochier, eron li propsts que si diguron e que farn nisser en lo miu teston de set ans una grana de bastian-contrari de l'Istria segura...

 

Baldi. - Veguessiatz un pauc ai, totira Mossur[5] ses arrecampat tant vito per lo siu atge que Dandi pas pus que iu avem ren porgut faire. Semblaviam a doi manigordos mencionats de veire s'arregolar lur botin. Avem corrut, corrut, coma doi espaventats sensa poder li passar la curda al cul.

 

Berto lo maselier. - Pinta gbia, vai pagar per n'en faire de sarcissas de trulle e de sarcissons dai, brut que sis. E aquel Dandi que si moca rn bun fus, poi rn venir aqu m tu ? Animals ! Avtz rn vergonha de tradir aquel bun pati, de faire si languir tota una populacion qu'aspra lo siu sanc, la siu carn per manjar...

 

Baldi.  Mossur  s'es prefondut en lo valon de Marghier[6] ! M tot plen de pna, un bel cotel e trs sus de mai, anam ti faire la mitan dal trabalh. Per l'estirassar dal valon, cal de tota maniera lo morcelonar. E bessai per lo cup, li trulles son ja faches e ronhats dals garris en aquest'ora. Quen si prefondent, lo paure Mossur a esparpalhat li siu buls.

 

Fina. - Garibaldi, un mt de pus e mi senti pas ben. Berto as rn un pauc d'aquel aig'ardent qu'es tant bun per l'estmigue rapurt en aquel masson de rulat que la tiu Dra li mte dintre ?

 

Berto lo maselier. Fina, ira lo temps es rn a l'estmigue e l'aigavit l'as finit li a 15 jorns quora sis vengu per li bisteques e qu'as viste Dra crrer aprs naquel vul m la mala per l'estrapassar en lo prat.

Garibaldi, vau ti dire que se mi menatz rn, tu e lo tiu compaire Napoleon[7] lo Dandi, la despulha mortala de Mossur -e sens'un su de mai-, ser la revolucion en lo vilatge...

 

Iu sus lo camin de maijon, a lEstar vielh, mi pantaiavi a tots aquels mes grandioament conoissuts que fan nustra glria, Bendejuniers trompetaires, rolhoses e cresta-purcs. Fina romiava lo despiech de n'aver agut de branda. Un cup arribat digueri tot urs :

 

Iu. - Papa, mama, pepe, ai rescontrat Garibaldi l'me a la pistla, a la cafetira d'argent[8]. Lai vist Garibaldi parlava dal siu amic Napoleon, cresii, pensavi qu'era un gran soldat Napoleon mas non, es un  dandy [9].

Ven a mal per lo fraire dal Rei[10], es murt en lo valon. Mas se lo menon pas d'al maselier per nen faire de sarcisson ser la revolucion...

 

 



[1] Dins aquela zna dal Pas Gavut, se ditz [oe]

[2] Dins aquela zna dal Pas Gavut, la terminason aa (particip passat feminin) se ditz [aw] e coma dins tot lo Pas Alpin, la terminason at (particip passat mascle) se ditz [a]

[3] Estfa

[4] Aparena de la carn, una miu cara parenta dispareissua en lo 2000 a 97 ans, Marcla Conrieri-Cristini, da pichina avi fach siua aquelexpression per sonar lai lescai panaas

[5] Mossur era lo nom de la vielha sauma de Dandi

[6] Valon de Marghier : valon de Coarasa en un bel luec sonat la Sna, de faa al Moran

[7] Napoleon era lo siu ver nom de batisme, Dandi era lo siu faus-nom

[8] Aquelestria remembra que al miu, si trba sempre ira, una cafetira a lefigia de Napoleon III e una bela pistla de caa a doi cans que Garibaldi avi regalat als miu vielhs dal costat de ma maire naissu al Purt de Nia, aisinas que se son transmesas religiosament dins la familha

[9] Dandy : en francs dins lo texto

[10] Lo fraire dal Rei era sonat parier Mossur. La confusion es naissu dai, poii rn saupre que lo Mossur de que parlava Baldi era una sauma, e dal miu temps, lai mainaas staion chutos